Angst

Wat is angst

Iedereen is wel eens bang of angstig. Angst is een normale, gezonde reactie op een reële dreiging en zorgt ervoor dat u tijdelijk waakzamer bent. Dit is heel nuttig als er gevaar dreigt. Je lichaam bereidt zich in een reflex voor op een vecht-of-vlucht reactie. Lichamelijke reacties waaronder verhoogde hartslag, snellere ademhaling en meer spierspanning maken het je mogelijk om snel te reageren. Het kan echter gebeuren dat deze gezonde angst ‘ongezond’ wordt en u angstklachten of zelfs een angststoornis ontwikkelt.

Als u een angststoornis hebt, bent u bang in situaties die geen direct gevaar opleveren. U raakt bijvoorbeeld in paniek wanneer u een gesprek voert of u durft niet meer alleen naar buiten. Het gaat bij angststoornissen in alle gevallen om serieuze klachten die de kwaliteit van leven ernstig aantasten. 

Een angststoornis gaat vrijwel nooit over zonder behandeling.

Klachten

Klachten die voor kunnen komen bij angststoornissen:

  • hoofdpijn;
  • buikpijn;
  • angstige gevoelens en nervositeit;
  • spanning en onrust;
  • prikkelbaarheid;
  • slaapproblemen;
  • concentratieproblemen;
  • spierspanningen.

Het verschil tussen angstklachten en een angststoornis

Er is een verschil tussen het hebben van angstklachten of een angststoornis.

Bij angstklachten is vaak sprake van een combinatie van angstgevoelens en lichamelijke klachten. Deze zijn vaak gerelateerd aan (dreigende) problemen of zorgen op belangrijke levensgebieden zoals gezin, relatie, werk, sociale contacten of gezondheid. Maar angstklachten kunnen ook spontaan ontstaan. Angstklachten kunnen hinderlijk zijn, zorgen geven (bijvoorbeeld over uw lichamelijke gezondheid) en zorgen soms voor problemen binnen uw gezin. Het komt ook regelmatig voor dat iemand met angstklachten teveel drinkt of drugs gebruikt. Angstklachten gaan vaak samen met depressieve klachten of spanningsklachten.

Het verschil met een angststoornis zit in de ernst van de symptomen. Bij een angststoornis hebben de angstklachten zoveel invloed op u dat u er elk moment van de dag last van hebt.

Een angststoornis gaat bijna nooit vanzelf over en daarom is het belangrijk om hulp te zoeken. Veel mensen schamen zich voor hun angststoornis, maar dat is absoluut niet nodig.

Symptomen van een angststoornis

  • angst voelen terwijl er geen reëel gevaar dreigt;
  • het vermijden van doodgewone situatie;
  • dwangmatige handelingen verrichten;;
  • angst om de controle te verliezen;
  • moeilijk of onmogelijk om de angstgevoelens te negeren;
  • lichamelijke klachten: hartklopping of een drukkend gevoel op borst;
  • hyperventilatie.

Soorten angststoornissen

Bijna 1 op de 5 Nederlanders krijgt ooit in zijn leven last van een angststoornis, vaak na een ingrijpende gebeurtenis. Een angststoornis is een verzamelbegrip; er zijn verschillende soorten angststoornissen.

Hieronder vindt u de verschillende angststoornissen:

  • paniekstoornis
  • straatvrees
  • sociale fobie
  • piekerstoornis
  • dwangstoornis
  • hypochondrie
  • dysmorfofobie

Hoe ontstaat angst?

Angst begint er vaak mee dat u merkt dat u gespannen bent (waarnemen). Door deze spanning denkt u “het gaat mis” en “ik ben hier niet tegen opgewassen” (denken). Veel van wat we denken gaat automatisch en noemen we daarom ‘automatische gedachten’. Veel van deze automatische gedachten bevatten een bepaalde denkstijl die niet realistisch is (niet door feiten onderbouwd). Voorbeelden van denkstijlen zijn:

  • zwartwit denken: het is alles of niets;
  • personaliseren: snel dingen op uzelf betrekken,
  • emotioneel redeneren: ik voel me angstig, dus er is gevaar,
  • catastroferen: meteen in rampen denken,
  • generaliseren: uit een klein voorval een conclusie trekken die over veel meer gaat,
  • ‘musturbations’: geleefd worden door allerlei dingen die moeten.

Door deze gedachten gaat u zich meer angstig voelen (voelen). Uw reactie op deze angst is de situatie vermijden, de situatie niet meer op te zoeken of binnen de situatie uzelf beschermen (doen). Het gevolg op korte termijn is dat uw angst afneemt. Op lange termijn loopt u het risicodat u steeds meer situaties vermijdt die een gespannen gevoel oproepen en dat u blijft geloven in uw angst.

Oorzaken van angst

De oorzaken van angst zijn erg divers. In veel gevallen speelt kwetsbaarheid een rol. Ook ingrijpende gebeurtenissen kunnen er voor zorgen dat er angst ontstaat. Oorzaken van angst kunnen zijn:

  • genetische factoren: erfelijke aanleg;
  • sociale- en omgevingsfactoren: het verlies van een dierbare of het wegvallen van sociale steun;
  • persoonlijke eigenschappen: sommige mensen kunnen slecht voor zichzelf opkomen. Zij hebben moeite met het uiten van hun gevoelens en/of de neiging probleemsituaties en conflicten uit de weg te gaan.
  • opvoeding: een negatieve ervaring in de jeugd kan ervoor zorgen dat u voor een bepaalde dingen gevoelig of angstig wordt.
  • de factoren die een angststoornis in stand houden, zoals bijvoorbeeld een sociaal isolement, onbegrip in de naaste omgeving, chronische overbelasting en chronische lichamelijke klachten of aandoeningen.

Tips

Tips voor uzelf

Mensen met angst weten vaak niet wat ze moeten doen om zich weer goed te voelen. En ook vrienden en familie hebben vaak geen idee hoe ze iemand kunnen helpen. Daarom enkele tips om met uw angst te lijf te gaan.

  • Geef toe. Het is gemakkelijk om te denken dat uw klachten vanzelf over gaan, maar vaak is dit niet het geval. Geef daarom aan uzelf toe dat u angstig bent. U bent dan eerder geneigd om hulp te zoeken.
  • Praat erover met anderen.
  • Als je voelt dat je meer dan normale angsten hebt, dan is het belangrijk om daarover zo spoedig mogelijk met iemand te praten zoals bijvoorbeeld je huisarts of een familielid of vriend, zodat je er niet alleen mee hoeft om te gaan en je samen de juiste hulp en ondersteuning kan zoeken.
  • Beweeg regelmatig.
  • Bewegen is goed voor je lichaam en voor je geest. Regelmatige lichaamsbeweging zal je humeur verbeteren, je slaapt beter.  Ga wandelen of fietsen of kies een leuke sport. Het leukste is om dit samen te doen met familie of vrienden.
  • Eet goed. Zorg voor evenwichtige en gezonde voeding, waaronder veel verse groenten en fruit. Ook hiervan is bewezen dat het je stemming verbetert.  Stimulerende middelen zoals suiker, cafeïne en alcohol maken gevoelens van angst en stress alleen maar erger en je wordt er lusteloos door.
  • Slaap goed.
  • Niet genoeg slaap heeft invloed op je welzijn en de kwaliteit van het leven. Televisies en smartphones stimuleren de hersenen, waardoor het moeilijker wordt om in slaap te vallen. Creëer een rustige ruimte en vermijd het gebruik van televisie of telefoons voordat je gaat slapen.

Tips voor naasten

Als iemand in uw omgeving om wie u geeft angstklachten heeft, is dit niet alleen moeilijk voor de persoon zelf, maar ook voor u. Dit kan spanningen met zich meebrengen. Hieronder enkele tips hoe u hiermee om kunt gaan:

  • Houd de regie. Als u een partner of familielid met een angststoornis heeft, dan is dat een belasting voor uw relatie. Omgaan met een angststoornis vergt veel van iedereen die ermee te maken krijgt. Behandeling is noodzakelijk, maar ook u kunt bijdragen aan het in toom houden van de angststoornis.  U bent op die momenten de stabiele factor en het is belangrijk dat u op dat moment de regie pakkt en dus het initiatief neemt.
  • Probeer de angstgevoelens te begrijpen. Neem het probleem serieus, ook al lijkt er geen verklaarbare reden (in uw ogen) voor de angstaanval te zijn. Voor uw partner of familielid is zo’n angstaanval ook een akelige gebeurtenis die hij of zij zelf ook niet kan verklaren. Probeer er met hem of haar over te praten, vraag door. Laat blijken dat u het serieus neemt, dat u de ander bijstaat. Dat geeft rust waardoor de angstgevoelens getemperd worden.
  • Luister, vraag en oordeel niet. Geef iemand met angst de kans om zijn of haar verhaal te doen. Stel open vragen, toon belangstelling en vraag de ander naar zijn gedachten. Iemand met een depressie schaamt zich vaak voor zijn depressieve gedachten.
  • Sluit de ander niet buiten, maar betrek hem er juist bij. Vaak ziet u dat iemand met angst geen zin heeft in een verjaardag, een feestje of andere activiteiten. Blijf diegene er wel voor uitnodigen, ook al krijgt u geen reactie op de uitnodiging. Die uitnodiging wordt echt erg gewaardeerd.
  • Blijf belangstellend. Een simpel app- of een sms-bericht met de vraag: ‘hoe gaat het met je?’ doet de ander al goed. Blijf belangstelling in de ander tonen.
  • Adviezen kunnen verkeerd vallen. Goedbedoelde adviezen kan de ander opvatten als een verwijt. Degene met een angst weet zelf best wel wat hij moet doen, maar door de ziekte kan hij het niet. Dus geef geen advies, maar vraag of en hoe u kunt helpen.
  • Accepteer het zoals het is. Accepteer dat hij of zij weinig kan, word niet boos om vergeetachtigheid en wees niet te kritisch over zaken die misgaan of te lang blijven liggen. Prijs iedere vooruitgang, hoe klein ook. Blijf positief en probeer daarin uzelf te blijven.
  • Zoek professionele hulp. Zorg dat de persoon professionele hulp zoekt. Zeg dat er behandelingen en medicijnen zijn die hem kunnen ondersteunen. Ga zo mogelijk mee met de betrokkene naar de huisarts of ggz-hulpverlener.
  • Zorg goed voor uzelf. Geef uw eigen grenzen aan. Durf ook eens ‘nee’ te zeggen. Word geen hulpverlener en neem tijd voor uzelf. Zorg dat u niet overbelast raakt, zorg voor de nodige ontspanning. Blijf uw eigen dingen doen. Het is belangrijk dat u zelf af en toe uw hart lucht bij iemand anders. Als het u allemaal teveel wordt, zoek dan professionele hulp of contact met lotgenoten.
  • Leer de signalen van een angstaanval te herkennen. Iets zet een angstaanval ‘in werking’. Wat gebeurt er bij uw partner voorafgaan aan een angstaanval? Probeer deze signalen te herkennen. U hebt dan de mogelijkheid om uw partner te laten ontspannen zodat de angstaanval niet zo makkelijk kan doorzetten.

Voorbeelden van signalen die kunnen wijzen op zo’n angstaanval:

  • Krommen of verkrampen van vingers en tenen
  • Verandering van ademhaling
  • Het komen opzetten van misselijkheid
  • Verstarren, de blik verstart
  • Plotseling ander gedrag; onverwachts een woede-uitbarsting of plotseling fel worden over niets of een kleinigheid

Angst behandelen

Meer over de behandeling van angst bij Expertisecentrum Transculturele Therapiekunt u hier lezen.